Dramaturji
Dramaturji Nedir? Sahnenin Görünmez Mimarı
Dramaturji çoğu zaman yanlış anlaşılır. O ne bir yönetmen ne de bir oyun yazarıdır — ama her ikisinin de en yakın iş arkadaşıdır. Sahneye çıkmayan ama sahnede olan.
Bir oyun üretim sürecine girdiğinizde, masanın etrafında oturan insanların rolleri çoğunluk bellidir: yönetmen, oyuncular, tasarımcılar. Ama bir köşede sessizce not defterine yazan, bazen konuşan, çoğu zaman soru soran biri daha vardır. İşte o: dramaturg.
Dramaturjinin Kökeni
Dramaturji sözcüğü Yunanca drama (eylem) ve ergon (iş) kelimelerinden türer. Aristoteles'in Poetika'sından bu yana var olan bir disiplin olsa da, modern anlamda Gotthold Ephraim Lessing'in 18. yüzyıldaki çalışmalarıyla şekillenmiştir.
Dramaturg, bir metnin içinde kaybolmayan, onu dışarıdan görebilen gözdür.
Ne Yapmaz — Ne Yapar?
Dramaturg oyun yazmaz (çoğunlukla). Sahneleme kararı vermez (yönetmen verir). Oyunculara teknik talimat vermez. Ama şunları yapar:
- Metni tarihsel, dramaturgik ve estetik bağlamına oturtur
- Yönetmenin körelemediği soruları sorar
- Provaların "neden"lerini takip eder
- Seyircinin perspektifinden bakar
Türkiye'de Dramaturji
Türkiye'de dramaturg kavramı hâlâ kısmi bir belirsizlik içindedir. Devlet tiyatrolarında edebiyat görevlisi, özel tiyatrolarda ise çoğunlukla "reji asistanı"nın üstlendiği bir alan olmuştur.
Techne Lab'da dramaturji hem bir meslek hem bir düşünme biçimi olarak ele alınır. The Auteur Lab atölyesi bu anlayış üzerine kurulmuştur.
Sonuç
Dramaturji bir teknik değil, bir bakış açısıdır. Sahnenin görünmez mimarı sahneye çıkmaz — ama o olmadan sahne de olmaz.